ನಳಂದ- ಬಿಹಾರದ ನಳಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪಿನ ಬದಲು ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಪುಡಿ ಬೆರೆತು, ಸುಮಾರು 40 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿರುವ ಘಟನೆ ಶಾಲಾ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದೆ.
ಆಗಸ್ಟ್ 18ರಂದು ನೂರ್ಸರಾಯಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪರಾಸಿ ಮಿಡಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದ್ದು, ಅಸ್ವಸ್ಥರಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬಿಹಾರ್‌ಶರೀಫ್ ಸದರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಸೋಯಾಬೀನ್-ಅನ್ನದ ಊಟದಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ರುಚಿ ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಊಟ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದೂರು ನೀಡಿದರು. ಬಳಿಕ ವಾಕರಿಕೆ, ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಮತ್ತು ವಾಂತಿಯಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಾಲೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಪುಡಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಕೇಳಿಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ತಪ್ಪಿನ ನಿಖರ ಕಾರಣವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ.
ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಶೈಲೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಊಟ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ಜನ್ ಡಾ. ಜಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದು, ಲಭ್ಯ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಕ್ಕಳು ಅಪಾಯದಿಂದ ಪಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಆತಂಕ
ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಆತಂಕ
ನಳಂದದ ಈ ಘಟನೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, 2026ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದ ಶಾಲಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ವಸ್ಥತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸರಣಿ ಇದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಮೇ 21ರಂದು ನಳಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ 60 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಾಂತಿ, ಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ವಾಕರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅತಿಸಾರದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನಳಂದ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ವಿವರವಾದ ವರದಿ ಕೇಳಿತ್ತು. ಊಟವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ರುಚಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿತ್ತು.
ಅದೇ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಹರ್ಸಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾಲುವಾಹಾ ಗ್ರಾಮದ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳು ಅಸ್ವಸ್ಥರಾದರು. ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯರ ಆರೋಪವೂ ಕೇಳಿಬಂದಿತ್ತು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 189 ಮಕ್ಕಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪಾಟ್ನಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು; ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತು.
ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ಮಧೇಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ 70ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳು ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆನೋವಿನ ದೂರುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗಿತ್ತು.
ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ
ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ
ಬಿಹಾರದ ಶಾಲಾ ಬಿಸಿಯೂಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಹಿ ನೆನಪು 2013ರ ಸಾರಣ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಘಟನೆ. ಜುಲೈ 16, 2013ರಂದು ಗಂಧಮನ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಕೀಟನಾಶಕದಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡ ಆಹಾರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 23 ಮಕ್ಕಳು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು; ಹಲವು ಮಕ್ಕಳು ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ದುರಂತದ ಬಳಿಕ ಶಾಲಾ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಅಡುಗೆಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕುರಿತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿತ್ತು.
2016ರಲ್ಲಿ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ 54 ಮಕ್ಕಳು ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಊಟದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿ ಕಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು, ಆಹಾರದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಳಾ ಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತೊಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 56 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಸ್ವಸ್ಥರಾದ ಪ್ರಕರಣವೂ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.
2017ರಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತಿಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ 85 ಮಕ್ಕಳು ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆಹಾರದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಊಟದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಹಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಕೆಲವು ಪೋಷಕರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು.
ಅನುಷ್ಠಾನವೇ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಅನುಷ್ಠಾನವೇ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಶಾಲಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆಯು ಈಗ PM POSHAN ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಅಡುಗೆಮನೆಗಳ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿವೆ.
ಅಂದರೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಏನು ಬೆರೆತಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಅಡುಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ತರಬೇತಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಮಾದರಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ತಕ್ಷಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ പ്രതികരണം—ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತವೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
PM POSHANನ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಊಟ ಸಿದ್ಧವಾಗದಿರುವುದು, ಅಡುಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ರಾಜ್ಯವಾರು ವರದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಮೇ 2026ರ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ 65,961 ಶಾಲೆಗಳು ಮಾಸ್ಟರ್ ಡೇಟಾದಲ್ಲಿದ್ದವು.
ನಳಂದದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಬದಲು ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಬಳಸಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಅಡುಗೆಯವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಮುಗಿಸುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು? ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಏನಿತ್ತು? ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ? ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಊಟ ಪೂರೈಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹೇಗಿತ್ತು?—ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಗತ್ಯ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದೇ ವರ್ಷ ನಳಂದ ಮತ್ತು ಸಹರ್ಸಾದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಬಳಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರ ವಿರುದ್ಧ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಮಕ್ಕಳ ಊಟದಲ್ಲಿ ‘ಅಜಾಗರೂಕತೆಗೆ’ ಜಾಗವಿಲ್ಲ
ಮಕ್ಕಳ ಊಟದಲ್ಲಿ ಅಜಾಗರೂಕತೆಗೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲ
ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟ ನೀಡುವುದಲ್ಲ; ಶಾಲಾ ಹಾಜರಾತಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದೂ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದೊಂದು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವೂ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
2013ರ ಸಾರಣ್ ದುರಂತದಿಂದ 2016–17ರ ಅಸ್ವಸ್ಥತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳವರೆಗೆ, 2026ರ ನಳಂದ ಮತ್ತು ಸಹರ್ಸಾ ಘಟನೆಗಳವರೆಗೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮರುಮರು ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ—ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಆಹಾರದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ರೂಪಿಸಿರುವ ನಿಯಮಗಳು ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ?
