ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣ: ಆರೋಪಿ ಮತ್ತು ದೂರುದಾರರ ನಡುವೆ ರಾಜಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸದಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

ನವದೆಹಲಿ: ಅತ್ಯಾಚಾರದಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಅತ್ಯಾಚಾರದಂತಹ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಆರೋಪಿ ಮತ್ತು ದೂರುದಾರರ ನಡುವೆ ರಾಜಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸದಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ.

ದೂರು ಸುಳ್ಳಾಗಿದೆಯೇ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಬಲವಂತದಿಂದ (ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ) ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ವಿಚಾರಣೆಯೇ (trial) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಆರೋಪಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಣ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಿ, ನಂತರ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ರಾಜಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು, ಇಂತಹ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜೆ.ಬಿ. ಪರ್ದಿವಾಲಾ ಮತ್ತು ಕೆ. ವಿನೋದ್ ಚಂದ್ರನ್ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು, “ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭದ ಆಸೆಯಿಂದ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬಲವಂತದಿಂದ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು – ಈ ಎರಡೂ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವೊಂದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೀಠವು ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಆರೋಪಿ ಮತ್ತು ದೂರುದಾರರ ನಡುವೆ ರಾಜಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ‘ಅಂತರ್ಗತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು’ (inherent powers) ಬಳಸಿ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ದೂರು ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು (anticipatory bail) ನೀಡಿತು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಆರೋಪಿಯು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದೂರುದಾರರು ಮತ್ತು ಆರೋಪಿ ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ‘ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ’ಯ (BNSS) ಸೆಕ್ಷನ್ 528 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (ಇದು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಂತರ್ಗತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ) ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದೂರು ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪೀಠಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಕೇವಲ ರಾಜಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಪೀಠ, ಅತ್ಯಾಚಾರವು ಗಂಭೀರವಾದ ಮತ್ತು ‘ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ’ (non-compoundable) ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಖಾಸಗಿ ವಿವಾದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪಕ್ಷಕಾರರ ನಡುವೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.

ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ರಾಜಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಚೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ‘ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ದ (District Legal Services Authority) ಕಚೇರಿಯಿಂದ, ಅದರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ದೂರುದಾರ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಡಿಯೋ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಲು ಪೀಠವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿತು.

ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಹಿಳೆ ಹೇಳಿಕೆ:

ಈ ಸಂವಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಆ ಮಹಿಳೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ತಾನು ಈ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೆನೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನನಗೆ ಹಣದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತಾನು ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೆನೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಆರೋಪಗಳು ಸತ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.

ಆರೋಪಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಯ (trial) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ (merits of the case) ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಯಾವುದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ಈ ಅವಲೋಕನಗಳು ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಾರದು ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳಿತು.

ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ, ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ನಂತರ ಕ್ರ1ಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು (quash) ಅನುಮತಿಸಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಆ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸಿವಿಲ್ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು.

‘ಗ್ಯಾನ್ ಸಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯ’ (2012) ಮತ್ತು ‘ನರಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯ’ (2014) ಸೇರಿದಂತೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಪೀಠವು, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ (CrPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 482ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ BNSSನ ಸೆಕ್ಷನ್ 528) ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಂತರ್ಗತ ಅಧಿಕಾರಗಳು (inherent powers), CrPCಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 320ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ರಾಜಿ ಮೂಲಕ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ (compounding offences) ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ದುರ್ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ‘ಅಂತರ್ಗತ ಅಧಿಕಾರ’ವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪರಾಧಗಳಾದ ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ದರೋಡೆಯಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಪಕ್ಷಕಾರರು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು.

‘ಶಂಭು ಖಾರ್ವಾರ್ ವಿರುದ್ಧ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ’ (2024) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪೀಠವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. ಆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ದೂರಿನಿಂದಲೇ ಸಂಬಂಧವು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಮದುವೆಯಾಗುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಮುರಿದಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕರಣವು ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

“ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಏನೆಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಇಂತಹ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಾವು ಅನುಮೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಪೀಠವು, ದೂರು ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಆದೇಶವನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿತು (ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು) ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆರೋಪಿಯ ಜಾಮೀನು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿಧಿಸಿದ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಆತನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ತನಿಖೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುವಂತೆಯೂ ಮತ್ತು ಕರೆ ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಹಾಜರಾಗುವಂತೆಯೂ ಆತನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು.