ನೈಸ್ ಯೋಜನೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಶಕ್ಕೆ? ಜೆಡಿಎಸ್ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾದ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು; ಟೋಲ್, ರೈತರ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ

ಬೆಂಗಳೂರು-ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ನಿವಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ಸಂಪರ್ಕ ಸುಧಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಕಾರಿಡಾರ್ (BMICP) ಯೋಜನೆ, ಇದೀಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ನೈಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದು, ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರೈತರಿಗೆ ಬಾಕಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಆಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಜೆಡಿಎಸ್ ನಿಯೋಗವು ಮಂಗಳವಾರ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಶಾಲಿನಿ ರಜನೀಶ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ.

ಜೆಡಿಎಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಾಯಕ ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು ನೇತೃತ್ವದ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಜೆಡಿಎಸ್ ನಾಯಕ ಭೋಜೇಗೌಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಶಾಸಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಾತನಾಡಿದ ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು, ನೈಸ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಅಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಂದಿಸದಿದ್ದರೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಗಮನಕ್ಕೂ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಾಗಿ ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಹಿಂದಿನ ಹಂತಗಳು

1997ರ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ವಿವಾದ

ನೈಸ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲ ಬೆಂಗಳೂರು–ಮೈಸೂರು ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಯೋಜನೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಂದಿ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (NICE) ನಡುವೆ 1997ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 3ರಂದು Framework Agreement (FWA) ಜಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸುಮಾರು 111 ಕಿ.ಮೀ. ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ, 41 ಕಿ.ಮೀ. ಪೆರಿಫೆರಲ್ ರಸ್ತೆ, 9.8 ಕಿ.ಮೀ. ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ಐದು ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿತ್ತು.

ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 1998ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸುಮಾರು 20,193 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಲವು ಭೂಮಾಲೀಕರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿ ದಶಕಗಳು ಕಳೆದರೂ ಪರಿಹಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (award) ಹೊರಡಿಸದಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ವಿವಾದವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ನೈಸ್ ಯೋಜನೆ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲ ಮಾನ್ಯತೆ

ನೈಸ್ ಯೋಜನೆ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ, Framework Agreement ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡುವ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಿಂದಿನ ಹಲವು ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿತ್ತು. 2006ರ State of Karnataka vs. All India Manufacturers Organisation ಹಾಗೂ 2011ರ M. Nagabhushana vs. State of Karnataka ತೀರ್ಪುಗಳು ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿವಾದವು ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸ್ವಾಧೀನಗೊಂಡ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ, ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ ಹಾಗೂ Framework Agreementನ ಷರತ್ತುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು

2025ರ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ತಿರುವು

2025ರ ಜುಲೈ 4ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು, ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಪರಿಹಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸದೆ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಆದೇಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದನ್ನು NICE ಮತ್ತು KIADB ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದವು.

ಈ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳಿಗೆ 2026ರ ಜುಲೈ 29ರಂದು ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದು, NICE ಹಾಗೂ KIADB ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿ 2025ರ ಆದೇಶವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ದೃಢಪಡಿಸಿತು.

‘Nothing NICE about the NICE project’ ಎಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ

ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, 111 ಕಿ.ಮೀ. ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದ್ದರೂ, 2026ರ ಜುಲೈ 28ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಕಳೆದ 25–26 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5 ಕಿ.ಮೀ. ಮಾತ್ರ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ 20,000 ಎಕರೆಗೂ ಅಧಿಕ ಭೂಬ್ಯಾಂಕ್ NICE ವಶದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ತೀರ್ಪು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಭೂಸ್ವಾಧೀನದ ಮೂಲಕ ರೈತರಿಂದ ಭೂಮಿ ಪಡೆದು, ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಸದೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿರುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ ಮೂಲ Framework Agreementನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ.

ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹದ ವಿವಾದ

ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹವೂ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ

ನೈಸ್ ಯೋಜನೆಯ ಪೆರಿಫೆರಲ್ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಟೋಲ್ ದರ ಹೆಚ್ಚಳವೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಅಗತ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುಮೋದನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಟೋಲ್ ದರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹವು Framework Agreementನ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜ್ಯದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿದೆ: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ 2026ರ ಜುಲೈ 29ರ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪನ್ನು ‘ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ನೇರ ಆದೇಶ’ ಎಂದು ಸರಳೀಕರಿಸುವುದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತೀರ್ಪು ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹ, ದರ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಕುರಿತು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಜೆಡಿಎಸ್ ಇದೀಗ ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ.

20,193 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯ ಲೆಕ್ಕವೂ ಪ್ರಶ್ನೆ

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂಲ Framework Agreementನಲ್ಲಿ 20,193 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆ ಇತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6,999 ಎಕರೆ ರಸ್ತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ 13,194 ಎಕರೆ ಐದು ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಯೋಜನಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಸಮರ್ಪಕ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಗಮನಿಸಿದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವೇ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದಲ್ಲಿ 554 ಎಕರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು NICEಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದ ಅಂಶವನ್ನೂ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಶಿಫಾರಸುಗಳು

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಫಾರಸು: ಫೊರೆನ್ಸಿಕ್ ಆಡಿಟ್

ಯೋಜನೆಯ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಭೂ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತು ಸ್ವತಂತ್ರ ತಜ್ಞರ ವಿಶೇಷ ತಂಡದಿಂದ ಫೊರೆನ್ಸಿಕ್ ಆಡಿಟ್ ನಡೆಸುವುದು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕರಣ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. NICE ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಯೋಜನಾ ಪ್ರವರ್ತಕರಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಾಭವಾಗಿದ್ದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದೇಶದ ಬದಲಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೀಗ ಜೆಡಿಎಸ್‌ನ ‘ನೈಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಶಕ್ಕೆ’ ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅವಲೋಕನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ.

ಜೆಡಿಎಸ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮಗಳು

ಜೆಡಿಎಸ್‌ನ ಮುಂದಿನ ನಡೆ ಏನು?

ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಜೆಡಿಎಸ್, ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ರೈತರ ಭೂಮಿಗೆ ಬಾಕಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಿಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಒತ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.

ಇದೇ ವೇಳೆ ನೈಸ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪ–ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪಗಳೂ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿವೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ನೈಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಬೆನಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದು, ಈ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ವಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ನೀಡಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.