ಬೆಂಗಳೂರು : ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ವೆಚ್ಚ, ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ನಷ್ಟ, ಬಾಕಿ ಪಾವತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆಯ ನಡುವೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಲ್ಕು ಸರ್ಕಾರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿವೆ.
KSRTC, BMTC, KKRTC ಮತ್ತು NWKRTCಗಳ ಒಟ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಸುಮಾರು ₹8,095 ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದು, ‘ಶಕ್ತಿ’ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬರಬೇಕಿರುವ ಮರುಪಾವತಿ ಮೊತ್ತವೂ ₹5,648 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದೆ. ಈ ನಗದು ಹರಿವಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಹೊಸ ಬಸ್‌ಗಳ ಖರೀದಿ, ಹಳೆಯ ಬಸ್‌ಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಕಾತಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳ ಬಾಕಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹2,700 ಕೋಟಿ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ, ₹2,500 ಕೋಟಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಸುಮಾರು ₹1,100 ಕೋಟಿ ಇಂಧನ ಬಿಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಉಳಿದ ಸುಮಾರು ₹1,795 ಕೋಟಿ ವಿವಿಧ ಇತರ ಬಾಕಿಗಳಾಗಿವೆ. ವೇತನ, ಡೀಸೆಲ್, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದೇ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬಾಕಿಗಳು ಹಣಕಾಸಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮ
2023ರ ಜೂನ್ 11ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ‘ಶಕ್ತಿ’ ಯೋಜನೆಯಡಿ ರಾಜ್ಯದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಡಿ ನಿಗಮಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಂದ ದರ ವಸೂಲಿ ಮಾಡದೆ, ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮರುಪಾವತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ನಿಗಮಗಳ ವೆಚ್ಚದ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಉಂಟಾಗಿರುವುದು ನಗದು ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರ ಲಭ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದ ಬಳಿಕ ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳು ಉಚಿತ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು ₹22,330 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 843 ಕೋಟಿ ಶಕ್ತಿ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸುಮಾರು ₹16,705 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ₹5,648 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ. KSRTCಗೆ ಸುಮಾರು ₹2,183 ಕೋಟಿ, BMTCಗೆ ₹1,352 ಕೋಟಿ, KKRTCಗೆ ₹1,045 ಕೋಟಿ ಮತ್ತು NWKRTCಗೆ ₹1,068 ಕೋಟಿ ಬರಬೇಕಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಜುಲೈ 31, 2026ರವರೆಗಿನ ವಿಧಾನಪರಿಷತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ‘ಶಕ್ತಿ’ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳ ವೆಚ್ಚ ₹20,955.96 ಕೋಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರ ₹15,305.01 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆಗ ಬಾಕಿ ₹5,650.95 ಕೋಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ನಂತರದ ಅವಧಿಯ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ನಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ
ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸುಮಾರು ₹40,567 ಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದರೆ, ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು ₹44,291 ಕೋಟಿ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ₹3,724 ಕೋಟಿ ಅಂತರ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
2023-24ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ನಷ್ಟ ಸುಮಾರು ₹1,354 ಕೋಟಿಯಾಗಿತ್ತು. 2024-25ರಲ್ಲಿ ಅದು ₹842 ಕೋಟಿಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದರೂ, 2025-26ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸುಮಾರು ₹1,527 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ಮರುಪಾವತಿ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ನಿಗಮಗಳ ಸ್ವಂತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ನಷ್ಟ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿವೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಇದರ ಸವಾಲು
ಈಗಾಗಲೇ ‘ಶಕ್ತಿ’ ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಿಗೆ 2026ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ಸೌಲಭ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆ ತಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದ್ದು, ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ₹1,500ರಿಂದ ₹1,700 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಅಂದರೆ, ಒಂದೆಡೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಮರುಪಾವತಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವಾಗಲೇ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚವೂ ನಿಗಮಗಳ ಮೇಲೆ ಸೇರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮರುಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿಗಮಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಬಂಡವಾಳದ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ; 15,718 ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ
ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೊರತೆಯೂ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 15,718 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇವೆ.
KSRTCಯಲ್ಲಿ 3,928 ಬಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ 5,548 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, BMTCಯಲ್ಲಿ 2,162 ಬಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ 1,186 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆಯಿದೆ. KKRTCಯಲ್ಲಿ 962 ಬಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು 2,200 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, NWKRTCಯಲ್ಲಿ 384 ಬಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು 1,348 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಇರುವ ಬಸ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹೊಸ ನೇಮಕಾತಿ, ಬಸ್‌ಗಳ ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಮಿತಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಬಸ್‌ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಆವಶ್ಯಕತೆ
ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಕಷ್ಟ ಕೇವಲ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಣದ ಕೊರತೆ ಎದುರಾದರೆ ಹಳೆಯ ಬಸ್‌ಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಖರೀದಿ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳ ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಕಾತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಸವಾಲಾಗಬಹುದು.
ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬರಬೇಕಿರುವ ಯೋಜನಾ ಮರುಪಾವತಿಯನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನಿಗಮಗಳ ಸ್ವಂತ ಆದಾಯ-ವೆಚ್ಚದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಬಸ್ ದರ ಏರಿಕೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ
ಈ ನಡುವೆ ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಬಸ್ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅತುಲ್ ತ್ರಿವೇದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದು, ನಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ 2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ನಿಗಮಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ನಷ್ಟ, ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬರಬೇಕಿರುವ ಮರುಪಾವತಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬಸ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿದೆ. ಬಾಕಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿಗಮಗಳ ನಗದು ಹರಿವಿಗೆ ಹೊರೆ ಆಗದಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಒತ್ತಡವು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ನಷ್ಟದ ವಿವರ
KSRTC- ₹2,183 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ
BMTC- ₹1,352 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ
KKRTC- ₹1,045 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ
NWKRTC- ₹1,068 ಕೋಟಿ ಬಾಕಿ
ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ (PF) ಬಾಕಿ- ₹2,700 ಕೋಟಿ
ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ನಿವೃತ್ತಿ ಸೌಲಭ್ಯ- ₹2,500 ಕೋಟಿ
ಇಂಧನ ಬಿಲ್ ಬಾಕಿ- ₹1,100 ಕೋಟಿ
ಇತರ ಬಾಕಿಗಳು- ₹1,795 ಕೋಟಿ
ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ
ನಾಲ್ಕೂ ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 15,718
KSRTC- 3,928 ಚಾಲಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ, 5,548 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
BMTC- 2,162 ಚಾಲಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ, 1,186 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
KKRTC- 962 ಚಾಲಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ, 2,200 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
NWKRTC-384 ಚಾಲಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ, 1,348 ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
