ನವದೆಹಲಿ- ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ದೆಹಲಿ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಡಳಿತ ಜಾರಿಯಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು ಅವರು ಸಂವಿಧಾನದ 263ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಈ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ ಸೆ.9ರಂದು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿತ್ತು. ಸೆ.18ರಂದು ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು 1990ರ ಮೇ 28ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಆದೇಶದಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ ಈ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರದ ಆರು ಸಚಿವರು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವಿದೆ.
1990ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು, ಒಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ 356ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಜಾರಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿತ್ತು.
ಇದೀಗ 2026ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹಳೆಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ವಿಧಾನಸಭೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೆಹಲಿ, ಪುದುಚೇರಿ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮ
ದೆಹಲಿ, ಪುದುಚೇರಿ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮ
ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನದ 239AB ವಿಧಿಯಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಆದೇಶ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಅವರನ್ನು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಬಹುದು.
ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1963ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 51ರಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಆದೇಶ ಜಾರಿಯಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಸಭೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2019ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 73ರಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಆದೇಶ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಅವರನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಈ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾದಾಗ ಸಭೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಮಾಡಿದೆ.
ಬದಲಾಗಿದ್ದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ
ಬದಲಾಗಿದ್ದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ
ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ 2019ರಲ್ಲಿ 370ನೇ ವಿಧಿಯ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಹಿಂದಿನ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಪುನರ್‌ರಚಿಸಿದ್ದು. ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯಿರುವ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಲಡಾಖ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯಿಲ್ಲದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆಯೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ 1990ರ ನಿಯಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದೆ.
‘ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ’ ಜಾರಿಯಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
‘ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ’ ಜಾರಿಯಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ 356ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಜಾರಿಯಾದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಪಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಕೇಂದ್ರದ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಇದೇ ತತ್ವವನ್ನು ವಿಧಾನಸಭೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ/ಕಾನೂನು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೋಡಿಸಿದೆ. ದೆಹಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 239AB ವಿಧಿಯು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಏಕೆ ಮಹತ್ವ?
ಏಕೆ ಮಹತ್ವ?
ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
2026ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಿಂದ 1990ರ ಕಾಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು 2019ರ ನಂತರದ ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹೊಸ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ನಿಯಮದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿಯಂತಹ ವಿಧಾನಸಭೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವುದು ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಇದು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ರಚನೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸುವ ಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ/ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ, ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸಿರುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿದೆ.
