ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲಿನಿಂದ ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯವರೆಗೆ: ಭಾರತದ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೆಜ್ಜೆ

ನವದೆಹಲಿ/ಇಂದೋರ್-ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ದೇಶದ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಚ್ಛ, ವೇಗದ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸ್ವದೇಶಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಚಾಲಿತ ರೈಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವೇಗವನ್ನು ಗಂಟೆಗೆ 110 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ರೈಲಿನ 120 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವೇಗ 75 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ರೈಲ್ವೆ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಸಿಇಒ ಸತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ರೈಲ್ವೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಜುಲೈ 17, 2026ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಹರಿಯಾಣದ ಜಿಂದ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಜಿಂದ್–ಸೋನಿಪತ್ ನಡುವಿನ 89 ಕಿ.ಮೀ. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಚಾಲಿತ ರೈಲಿಗೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿಸಿದರು. ರೈಲು ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.

ಈ ರೈಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್‌ನಂತೆ ಇಂಧನವನ್ನು ಸುಡುವ ಬದಲು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಉತ್ಪನ್ನ ನೀರಿನ ಆವಿ ಮತ್ತು ಶಾಖವಾಗಿದ್ದು, ಟೈಲ್‌ಪೈಪ್ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ರೈಲ್ವೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲು 10 ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಪವರ್ ಕಾರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟು 2,400 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿಥಿಯಂ ಐರನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಗುರಿಗಳು

110 ಕಿ.ಮೀ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಗುರಿ

ರೈಲ್ವೆ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವೇಗವನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಗಂಟೆಗೆ 75 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 120 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಇದೀಗ ಗರಿಷ್ಠ 110 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದಲ್ಲಿ ರೈಲನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಓಡಿಸುವತ್ತ ರೈಲ್ವೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ.

ಆದರೆ ಯಾವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಮಾರ್ಗದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ತುಂಬಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ 110 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದ ಗುರಿ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಯ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.

ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಬದಲಿ

ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ

ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲಿನ ಮಹತ್ವ ಕೇವಲ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ರೈಲ್ವೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ರೈಲು 1,200 ಕಿ.ಮೀ.ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಚರಿಸಿ 3,200 ಲೀಟರ್‌ಗೂ ಅಧಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.

ಇದರ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ಈಗಾಗಲೇ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ದೇಶಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಮುಂದಿನ ಯಶಸ್ಸು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ವೆಚ್ಚ, ಲಭ್ಯತೆ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆ ಜಾಲ ಮತ್ತು ರೈಲಿನ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರಲಿದೆ.

ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್

ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್:

ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ರೈಲ್ವೆ ತನ್ನ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ದೇಶದ ಮೊದಲ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ಸೇವೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೌರಾ–ಕಾಮಾಖ್ಯ (ಗುವಾಹಟಿ) ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಲೀಪರ್ ರೈಲುಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ವರ್ಷ ಮತ್ತಷ್ಟು 11 ರೈಲುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ಸತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ 200 ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ–ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ರೈಲು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ಒಂದರಿಂದ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ವೇಗದತ್ತವಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘದೂರದ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಆರಾಮ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಸಿಂಹಸ್ಥ 2028ರ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು

2028ರ ಸಿಂಹಸ್ಥಕ್ಕೆ 100–125 ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ 2028ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಸಿಂಹಸ್ಥ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರೈಲ್ವೆ ಈಗಿನಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧತೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಭಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ಆಗಮಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 100ರಿಂದ 125 ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರೈಲು ಮತ್ತು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಸಿಸಿಟಿವಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ರೈಲ್ವೆ ಮಂಡಳಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಇಂದೋರ್–ಮನ್ಮಾಡ್ ಯೋಜನೆ

ಇಂದೋರ್–ಮನ್ಮಾಡ್ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ ವೇಗ

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಇಂದೋರ್–ಮನ್ಮಾಡ್ ಹೊಸ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಯೂ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ₹18,500 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ 2024–25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತಿದ್ದು, ಇದೀಗ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಸತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಯೋಜನೆ ಸುಮಾರು 309.43 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಹೊಸ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಇಂದೋರ್, ಧಾರ್, ಖರ್ಗೋನ್, ಬರ್ವಾನಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಧುಳೆ ಮತ್ತು ನಾಸಿಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. 2026ರಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದಿರುವುದು ಕಾಮಗಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿದಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ರೈಲ್ವೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆಯ ಮುಂದಿನ ದಿಕ್ಕು

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ—ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ, ವೇಗದ ಮತ್ತು ಆರಾಮದಾಯಕ ಪ್ರಯಾಣ ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ.

ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಜಿಂದ್–ಸೋನಿಪತ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಇದೀಗ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವೇಗವನ್ನು 110 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ರೈಲುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಸಿಂಹಸ್ಥ–2028ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ರೈಲುಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಇಂದೋರ್–ಮನ್ಮಾಡ್‌ನಂತಹ ಬೃಹತ್ ಹೊಸ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಕಾಮಗಾರಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ರೈಲು ಭಾರತದ ರೈಲ್ವೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಸ್ವಚ್ಛ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಸ್ಲೀಪರ್ ಮತ್ತು ಹೊಸ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಘೋಷಣೆಯಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಗಳಾಗಿ ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.