ಕನಸುಗಳು ಮಾನವ ಜೀವನದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢ ಭಾಗ. ನಾವು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತಾ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಈ ಕನಸುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣವೇನು? ನಾವು ಕೆಲವು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಮರೆಯುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ? ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಕೆಲವು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿವೆ.
ಕನಸುಗಳು ಏಕೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ?
ಕನಸುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ‘ರ್ಯಾಪಿಡ್ ಐ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್’ (REM) ಎಂಬ ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಾಗ ಎಷ್ಟು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಷ್ಟೇ ವೇಗವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೆದುಳಿನ ‘ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್’ ಭಾಗವು ದಿನನಿತ್ಯದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಿದರೆ, ‘ಅಮಿಗ್ಡಾಲಾ’ ಎಂಬ ಭಾಗವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಬೀಳುವ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ, ಆತಂಕ ಅಥವಾ ಉತ್ಸಾಹದಂತಹ ಭಾವನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಲು ಅಮಿಗ್ಡಾಲಾ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಇಡೀ ದಿನ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ಕಥೆಗಳು ಕನಸುಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಕನಸುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಮರೆಯುತ್ತೇವೆ?
ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. REM ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ‘ನಾರ್ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್’ (Norepinephrine) ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಮಟ್ಟವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಇದರ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮೆದುಳು ಕನಸುಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ನೆನಪುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನಾವು ಕನಸು ಕಂಡರೂ ಮೆದುಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ (Delete).
ಯಾವ ಕನಸುಗಳು ನೆನಪಿರುತ್ತವೆ?
ನಾವು ಯಾವಾಗ REM ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಯೋ, ಆಗ ಆ ಕನಸು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ನಾವು ಬೇರೆ ನಿದ್ರೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡರೆ, ಆ ನೆನಪು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಕನಸುಗಳು ಮಾತ್ರ ನೆನಪಿರುತ್ತವೆ. ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಭಯಾನಕವಾದ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕನಸುಗಳು ಅಮಿಗ್ಡಾಲಾವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದರಿಂದ ಅವು ಬೇಗನೆ ಮರೆತುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎದ್ದ 5 ರಿಂದ 10 ನಿಮಿಷಗಳ ಒಳಗೆ ಕನಸನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆತುಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕನಸುಗಳು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ವಿಧಾನ. ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮೆದುಳು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕನಸುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವವರು ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಅವುಗಳನ್ನು ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಅಥವಾ ತಕ್ಷಣ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು.
ಗಮನಿಸಿ: ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಿದ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
