ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದೇಕೆ? ಯಮದೀಪದ ಮಹತ್ವ, ಹಚ್ಚಬೇಕಾದ ದಿಕ್ಕು ಯಾವುದು?

ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಧನ್ತೇರಸ್‌ನಿಂದಲೇ ವಿಶೇಷ ಕಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಶುಭ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಈ ದೀಪಗಳನ್ನು ಯಮದೀಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಧನ್ತೇರಸ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಧನತ್ರಯೋದಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿ ದೇವರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತ ಕಲಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದ ದಿನವೆಂದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧನ್ವಂತರಿ ದೇವರನ್ನು ಆರೋಗ್ಯದ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈ ಹಬ್ಬವು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.

2026ರಲ್ಲಿ ಧನ್ತೇರಸ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 6, ಶುಕ್ರವಾರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಈ ದಿನ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಹಚ್ಚಬೇಕು? ಅವುಗಳನ್ನು ಮನೆಯ ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು? ಯಮದೀಪದ ಹಿಂದಿರುವ ನಂಬಿಕೆಯೇನು? ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯೋಣ.

ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ?

ಧನ್ತೇರಸ್ ಹಬ್ಬವು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಯೋದಶಿ ಎಂದರೆ ಹದಿಮೂರನೇ ದಿನ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ದಿನ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

‘ಧನ’ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತು, ‘ತೇರಸ್’ ಎಂದರೆ ಹದಿಮೂರನೇ ದಿನ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ದೂರವಾಗಿ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕತೆ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಈ ದೀಪಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಯಮದೀಪಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

ಯಮದೀಪದ ಮಹತ್ವವೇನು?

ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ ಬೆಳಗಿಸುವ 13 ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಯಮದೀಪವು ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಇದನ್ನು ಮರಣದ ಅಧಿಪತಿ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಮನೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.

ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ದೊರೆಯಲಿ ಮತ್ತು ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ಭಯ ದೂರವಾಗಲಿ ಎಂದು ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ರಾಜ ಹಿಮನ ಪುತ್ರನ ಕುರಿತಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ. ರಾಜನ ಮಗನು ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮದುವೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಆತನ ಪತ್ನಿ ಪತಿಯ ಜೀವ ಉಳಿಸಲು ಮನೆಯ ತುಂಬಾ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ, ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳನ್ನು ರಾಶಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಇಟ್ಟಳು ಎಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ. ಯಮನು ಬಂದಾಗ ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕಿನಿಂದಾಗಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಮದೀಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ.

ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಮನೆಯ ಯಾವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು?

ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ ಮನೆಯ ವಿವಿಧ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೀಪಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

1. ಮೊದಲ ದೀಪ – ದೇವರ ಕೋಣೆ: ಮನೆಯ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೀಪವನ್ನು ಮನೆಯ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಎರಡನೇ ದೀಪ – ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕು: ಮನೆಯ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ದೀಪವನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

3. ಮೂರನೇ ದೀಪ – ತುಳಸಿ ಗಿಡದ ಬಳಿ: ತುಳಸಿ ಗಿಡವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಮೂರನೇ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

4. ನಾಲ್ಕನೇ ದೀಪ – ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ: ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇದು ಶುಭ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

5. ಐದನೇ ದೀಪ – ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕು: ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಯಮಧರ್ಮರಾಜನ ದಿಕ್ಕೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ಭಯ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇದನ್ನೇ ಯಮದೀಪದ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

6. ಆರನೇ ದೀಪ – ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನ: ಮನೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

7. ಏಳನೇ ದೀಪ – ಶೌಚಾಲಯದ ಹೊರಗೆ: ಮನೆಯ ಶೌಚಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

8. ಎಂಟನೇ ದೀಪ – ಬಾಲ್ಕನಿ ಅಥವಾ ಟೆರೇಸ್: ಮನೆಯ ಬಾಲ್ಕನಿ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬಹುದು.

9. ಒಂಬತ್ತನೇ ದೀಪ – ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೋಣೆಯ ಬಳಿ: ಅನಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಕೋಣೆಯ ಬಳಿ ದೀಪವನ್ನು ಇಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇದು ಬಡತನ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆ ದೂರವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

10. ಹತ್ತನೇ ದೀಪ – ರಸ್ತೆ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳ: ಮನೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ರಸ್ತೆ ಛೇದಕ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಅಡೆತಡೆಗಳು ದೂರವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಇದರ ಹಿಂದಿದೆ.

11. ಹನ್ನೊಂದನೇ ದೀಪ – ಅರಳಿ ಮರದ ಕೆಳಗೆ: ಅರಳಿ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದರಿಂದ ಪಿತೃಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

12. ಹನ್ನೆರಡನೇ ದೀಪ – ಬಿಲ್ವ ಮರದ ಬಳಿ: ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಬಿಲ್ವ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

13. ಹದಿಮೂರನೇ ದೀಪ – ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ: ಕೊನೆಯ ದೀಪವನ್ನು ಮನೆಯ ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶುಭ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ ಇದರ ಹಿಂದಿದೆ.

ಈ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಎಲ್ಲರೂ ಇದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ.

ಧನ್ತೇರಸ್ 2026: ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಯಮದೀಪದ ಶುಭ ಸಮಯ

ಈ ವರ್ಷ ಧನ್ತೇರಸ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 6, ಶುಕ್ರವಾರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿಯ ದ್ರಿಕ್ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಧನ್ತೇರಸ್ ಪೂಜೆಯ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತ ಸಂಜೆ 6:02ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 7:57ರವರೆಗೆ ಇರಲಿದೆ.

ಧನ್ತೇರಸ್ ಪೂಜೆಯ ಮುಹೂರ್ತ: ಸಂಜೆ 6:02ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 7:57ರವರೆಗೆ.

ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲ: ಸಂಜೆ 5:33ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8:09ರವರೆಗೆ.

ವೃಷಭ ಕಾಲ: ಸಂಜೆ 6:02ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 7:57ರವರೆಗೆ.

ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿ ಆರಂಭ: ನವೆಂಬರ್ 6, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10:30.

ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿ ಅಂತ್ಯ: ನವೆಂಬರ್ 7, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10:47.

ಪೂಜೆಯ ಶುಭ ಸಮಯಗಳು ನಗರದಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಮೇಲಿನ ಸಮಯಗಳು ದೆಹಲಿಯ ಪಂಚಾಂಗದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಧನ್ತೇರಸ್ ದಿನ 13 ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಮನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲೂ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕತೆ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂಬ ಶುಭ ಹಾರೈಕೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿದೆ.