ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟು ನೋಡಿದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ₹10ರಿಂದ ₹500ರ ವರೆಗಿನ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ಇರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ನೋಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತೆಗೆದ ಫೋಟೋವೇ? ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರವೇ? ಇದರ ಹಿಂದೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
ಹೌದು. ನಾವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬಳಸುವ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಫೋಟೋ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತೆಗೆದ ಹಳೆಯ ಫೋಟೋವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಲವರಲ್ಲಿದೆ. ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ನೋಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರವು ನೈಜ ಫೋಟೋವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಫೋಟೋ ಯಾವಾಗ, ಎಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಹಿಂದೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
1996ರಿಂದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ
1996ರಲ್ಲಿ RBI ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಹೊಸ ಸರಣಿ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದಿತು. ಬಳಿಕ ವಿವಿಧ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.
2016ರಲ್ಲಿ RBI ಹಲವು ಹೊಸ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸರಣಿಯ ಹೊಸ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ₹10 ಮತ್ತು ₹500 ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಇತರ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ನೋಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧೀಜಿ ಫೋಟೋ ನಿಜವಾದದ್ದೇ?
ಹೌದು. ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ತೆಗೆದ ಫೋಟೋದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.
ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಫೋಟೋವನ್ನು 1946ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಲಾರ್ಡ್ ಪೆಥಿಕ್-ಲಾರೆನ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಈ ಫೋಟೋದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರು ನಗುತ್ತಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಫೋಟೋವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಯಾವ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ತೆಗೆದರು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರ ಚಿತ್ರವಿತ್ತು?
1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರವೂ ಕೆಲ ಕಾಲ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ VI ಅವರ ಚಿತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ನಂತರ 1949ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಸ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ VI ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಸಾರನಾಥದ ಅಶೋಕ ಸಿಂಹಸ್ತಂಭದ ಸಿಂಹ ರಾಜಧಾನಿ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.
1969ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಚಿತ್ರ
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ 100ನೇ ಜನ್ಮ ಜಯಂತಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ 1969ರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸರಣಿಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.ನಂತರ 1996ರಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭ ಆಧಾರಿತ ನೋಟುಗಳ ಬದಲಿಗೆ RBI ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
1996ರ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ ಹೊಂದಿರುವವರು ನೋಟುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ವಿಂಡೋಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಥ್ರೆಡ್, ಲೇಟೆಂಟ್ ಇಮೇಜ್ ಮತ್ತು ಇಂಟಾಗ್ಲಿಯೊ ಫೀಚರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭದ್ರತಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ, ನಾವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬಳಸುವ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ಕೇವಲ ಮುದ್ರಿತ ವಿನ್ಯಾಸವಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕರೆನ್ಸಿ ವಿನ್ಯಾಸದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
