ಬೆಂಗಳೂರು: ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೋ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ರೂಮ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದ ತಕ್ಷಣ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಾಕೆ ಬಂದೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಚಾರವೇ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ರೂಮ್‌ಗೆ ಹೋದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅಯ್ಯೋ, ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಂದಿದ್ದೆ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂತಹ ಅನುಭವ ಹಲವರಿಗೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಇದನ್ನು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವಾಗ ಮೆದುಳು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ರೀತಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡೋರ್‌ವೇ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ (Doorway Effect) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಏನಿದು ಡೋರ್‌ವೇ ಎಫೆಕ್ಟ್‌?
ಒಂದು ಪರಿಸರದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಬದಲಾದಾಗ, ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಮ್‌ಗೆ ಹೋದರೆ ಈ ಅನುಭವ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು.
2014ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ದಾಟುವ ಸಂದರ್ಭ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಇಂತಹ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬರಬಹುದು ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಬಾಗಿಲು ದಾಟಿದ ತಕ್ಷಣ ಏಕೆ ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ?
ಮೆದುಳು ನಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಅಥವಾ ಘಟನೆಗಳಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರೂಮ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಮ್‌ಗೆ ಹೋದಾಗ ಪರಿಸರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮೆದುಳಿನ ಗಮನ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯತ್ತ ತಿರುಗಬಹುದು.ಈ ವೇಳೆ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಉದ್ದೇಶ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯಾವುದೋ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬಾರದಿರಬಹುದು.
ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಗಮನ ಬೇರೆಡೆ ಹರಿದರೂ ಮರೆವು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು
ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಹಲವು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಗಮನ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು.
2021ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು, ಡೋರ್‌ವೇ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗಮನ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಈ ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
ಹಿಂದಿನ ರೂಮ್‌ಗೆ ಹೋದಾಗ ನೆನಪು ಏಕೆ ಬರುತ್ತದೆ?
ನೀವು ಯಾವುದೋ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ರೂಮ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೀರಿ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದ ನಂತರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಆ ವಿಚಾರ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಸರದ ಸುಳಿವುಗಳು (contextual cues) ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಳ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಸರವು ಮೆದುಳಿಗೆ ಆ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು.
ಹಾಗಾದರೆ ಇದು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯೇ?
ಒಂದು ರೂಮ್‌ಗೆ ಹೋದ ತಕ್ಷಣ ಏಕೆ ಬಂದೆವು ಎಂಬುದು ಮರೆತುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಗಮನ ಬೇರೆಡೆ ಹರಿಯುವುದು, ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದಣಿವು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ಇಂತಹ ಅನುಭವವಾಗಬಹುದು.
ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ‘ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಾಕೆ ಬಂದೆ?’ ಎಂದು ಮರೆತುಹೋದರೆ ತಕ್ಷಣ ಆತಂಕಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಮೆದುಳು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಸಹಜ ರೀತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನುಭವವಾಗಿರಬಹುದು.ಆದರೆ ಮರೆವು ಪದೇಪದೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.
