ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (CEC) ಹಾಗೂ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (EC) ನೇಮಕಾತಿ ಕಾನೂನಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆದಿದೆ. ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತಾ ಅವರು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿ, ಒಂದು ತಂಡವೇ ಅಂಪೈರ್‌ರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂಪೈರ್ ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರೂ ಅವರ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಒಂದು ತಂಡವೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಂಪೈರ್ ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರೂ, ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಡಬಹುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದತ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (CEC) ಹಾಗೂ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು (ECs) ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (CJI) ಅವರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿರುವ 2023ರ ಕಾನೂನಿನ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತಾ ಬುಧವಾರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.
2023ರ ಕಾನೂನಿನ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸತೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಪೀಠವು ವಿಭಜಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನೀಡಿದೆ.
ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅರ್ಜಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಬಳಿಕ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೀಠ ರಚಿಸುವ ಕುರಿತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಅವರ ಮುಂದೆ ಇಡುವಂತೆ ಪೀಠ ಸೂಚಿಸಿತು. ಮಹತ್ವದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಶಾಶ್ವತ ಐವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠ ರಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ CJIಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿತು.
‘ತಂಡವೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಂಪೈರ್’ ಎಂದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ
ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದತ್ತಾ ಅವರು, ಒಂದು ತಂಡವೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಂಪೈರ್ ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೂ, ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
“ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಂಡದ ನಾಯಕನೇ ಅಂಪೈರ್‌ರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ತಂಡವೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅಂಪೈರ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪುಗಳು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಆಯ್ಕೆ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಅನುಮಾನದ ಛಾಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಪ್ಪಾದ ರೂಪಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದತ್ತಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.
2023ರ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಕಳವಳವನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.ಪ್ರಧಾನಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಮೂರನೇ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಧಾನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ನಿಲುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದತ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮುಖ್ಯ
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (ECI) ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದತ್ತಾ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.
“ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ECI ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.2023ರ ಕಾಯ್ದೆ CJI ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸವಾಲನ್ನು ಬಹುಶಃ ಎದುರಿಸಬಹುದಾದರೂ, ‘perception test’ (ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ) ಅನ್ನೂ ಅದು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಆದರೆ, ತಮ್ಮ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ (prima facie) ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದತ್ತಾ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. 2023ರ ಕಾನೂನಿನ ಸಿಂಧುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಯಾವುದೇ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸತೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದತ್ತಾ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನ ನಿಲುವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪೀಠವು ವಿಭಜಿತ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
2023ರ ಕಾನೂನು ಏನು?
ಈ ಕಾನೂನು Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners (Appointment, Conditions of Service and Term of Office) Act, 2023 ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.2023ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವೊಂದು CEC ಮತ್ತು ECಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಕ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ, ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸು ಇರಬೇಕು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು.
ನಂತರ ಸಂಸತ್ತು 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ CJI ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯವರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಾಕಿ ಇರುವಾಗಲೇ, 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರಾಕರಿಸಿತ್ತು.
