ಬೆಂಗಳೂರು : ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿಯ ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಓಡಲು ಆರಂಭಿಸಿ ಇಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ 173 ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿವೆ. 1853ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 16ರಂದು ಮುಂಬೈನ ಬೋರಿ ಬಂದರ್ನಿಂದ ಥಾಣೆವರೆಗೆ 34 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಯಣ, ಇಂದು ವಿಶ್ವದ 4ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಅಂದು 400 ಅತಿಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬೆ ಎಂಜಿನ್ ಮೂಲಕ ಶುರುವಾದ ಈ ಸಂಚಾರ, ಇಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ‘ವಂದೇ ಭಾರತ್’ ಮತ್ತು ಬುಲೆಟ್ ರೈಲುಗಳ ಯುಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದ್ದು, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಾರತೀಯರ ಪಾಲಿನ ಅವಿರತ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಹೌದು. ದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿರುವ ‘ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ’ (Indian Railways) ಇಂದು ತನ್ನ 173ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. 1853ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 16 ರಂದು ಆರಂಭವಾದ ಈ ರೈಲ್ವೆ ಪಯಣವು ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ.
1832–1852: ಕೈಗಾರಿಕಾ ರೈಲ್ವೆಗಳು
೧೮೩೨ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೮೩೫ ರಲ್ಲಿ, ಮದ್ರಾಸ್ನ ರೆಡ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚಿಂತಾದ್ರಿಪೇಟೆ ನಡುವೆ ರೈಲು ಹಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೩೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ರೋಟರಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಎಂಜಿನ್ ಮೂಲಕ ಎಳೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು .
ಮದ್ರಾಸ್ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು 1845 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1845 ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲು ಪೂರೈಸಲು ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ದೌಲೇಶ್ವರಂನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣ ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು 1851 ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಾನಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಜಲಚರಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ರೂರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಬಿ ಕೌಟ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸೋಲಾನಿ ಜಲಚರ ರೈಲ್ವೆಯಂತಹ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1849 ರಂದು, ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲರ್ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಉಚಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಐದು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು1852 ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಉಗಿ ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್ ಅನ್ನು ಬೈಕುಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು.
ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲ್ವೆಗಳು
ಮೊದಲ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲು ಪಯಣದ ಹಾದಿ:
1853ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 16 ರಂದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲು ಮುಂಬೈನ ಬೋರಿ ಬಂದರ್ನಿಂದ ಥಾಣೆಗೆ 34 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆ ಮಹತ್ವದ ದಿನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
• ಸಮಯ: ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3:30 ಗಂಟೆಗೆ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
• ಗೌರವ: 21 ಬಂದೂಕುಗಳ ವಂದನಾ ಘರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಜನಸಮೂಹದ ಚಪ್ಪಾಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ಎಂಜಿನ್ಗಳು: ಈ ರೈಲನ್ನು ಸಾಹಿಬ್, ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಉಗಿ ಇಂಜಿನ್ಗಳು ಎಳೆದಿದ್ದವು.
• ಪ್ರಯಾಣಿಕರು: ಒಟ್ಟು 13 ಬೋಗಿಗಳ ಈ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 400 ಅತಿಥಿಗಳು ಅಂದು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರು.
ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆಯ ಸಾಧನೆ
• ಬೃಹತ್ ಜಾಲ: 1.28 ಲಕ್ಷ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ವಿಶ್ವದ 4ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲವಾಗಿದೆ.
• ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆ: ಪ್ರತಿದಿನ ಅಂದಾಜು 2.3 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
• ಉದ್ಯೋಗದಾತ: ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ, ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗಿ ಸಮೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಆಧುನಿಕತೆಯತ್ತ ರೈಲ್ವೆ ಪಯಣ
ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಉಗಿ ಬಂಡಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ರೈಲ್ವೆಯ ಪಯಣ ಇಂದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ವಂದೇ ಭಾರತ್ (Vande Bharat) ರೈಲುಗಳವರೆಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಂದೇ ಭಾರತ್ ರೈಲುಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬುಲೆಟ್ ರೈಲು ಯೋಜನೆಗಳು ಭಾರತದ ಸಾರಿಗೆ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವೇಗ ನೀಡಲಿವೆ.
- ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಗಂಟೆಗೆ 180 ಕಿ.ಮೀ. ಗರಿಷ್ಠ ವೇಗದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ರೈಲು ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನವಾದ ರೈಲು ಗಂಟೆಗೆ ಕೇವಲ 10 ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮೆಟ್ಟುಪಾಳಯಂನಿಂದ ಊಟಿ ನೀಲಗಿರಿಯವರೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
- ದಿಬ್ರುಗಢ-ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ವಿವೇಕ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲು ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. 80 ಗಂಟೆ 15 ನಿಮಿಷಗಳ ಓಟದ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ. ಈ ರೈಲು 4,233 ಕಿ.ಮೀ ಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
- ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯಾದ ಚೆನಾಬ್ ಸೇತುವೆ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಿಯಾಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಕೌರಿ ನಡುವೆ ಇದೆ. 359 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಐಫೆಲ್ ಟವರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.
- ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೂಟ್ ರಿಲೇ ಇಂಟರ್ಲಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ನವದೆಹಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ ದಿನ:
ಏಪ್ರಿಲ್ 16 ರಂದು ಮೊದಲ ರೈಲು ಸಂಚರಿಸಿದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ‘ಭಾರತೀಯ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ ದಿನ’ ವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 173 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಂಪರ್ಕದ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ಅಂದು ನಾಂದಿ ಹಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆ ಸ್ಮರಿಸಿದೆ.
