ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದಾಗಿನಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸ್ಟೇಟಸ್ಗಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ಡೇಟ್ಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಂದು ವ್ಯಸನದಂತೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ರೀಲ್ಸ್ ಅಥವಾ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ನೋಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರೆ ಸಮಯ ಹೇಗೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಫೋನ್ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರೆ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದು ಖಚಿತ. ಆದರೆ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಟೆಂಟ್ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ರಿವಾರ್ಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ (Reward Circuit) ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನರವಿಜ್ಞಾನ (Neuroscience) ಸಂಶೋಧಕರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮೆದುಳಿನ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಮೆದುಳಿನೊಳಗಿನ ಡೋಪಮೈನ್ (Dopamine) ಮತ್ತು ರಿವಾರ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ರೀಲ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಡಿಯೋಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಶಾಟ್ಗಳು, ಲೈಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಸ್ವೈಪ್ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಡೋಪಮೈನ್ ಮಟ್ಟವು ಪದೇ ಪದೇ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೂಜು ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನದ ವ್ಯಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ‘ವೇರಿಯಬಲ್ ರಿವಾರ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್’ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕಿಂತ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು.
ಪದೇ ಪದೇ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ಡೋಪಮೈನ್ ಅಲೆಗಳು ಮೆದುಳಿಗೆ ಕೇವಲ ‘ತಕ್ಷಣದ ಸಂತೋಷ’ಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಮೆದುಳು ತನ್ನ ಡೋಪಮೈನ್ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪುಸ್ತಕ ಓದುವುದು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಮಸ್ಯೆ
2025ರಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಾರ್ಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ನೋಡುವವರಲ್ಲಿ ಅಟೆನ್ಷನ್ (Attention) ಮತ್ತು ಇನ್ಹಿಬಿಟರಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ (Inhibitory Control) ದಾರುಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಸುಮಾರು 71 ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅತಿಯಾಗಿ ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಆತಂಕ (Anxiety) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.
- ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಕೊರತೆ: ಈ ವ್ಯಸನದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
- ಮೆದುಳಿನ ಬದಲಾವಣೆ: ಮೆದುಳಿನ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ರಿವಾರ್ಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಅತಿಯಾಗಿ ಆಕ್ಟಿವೇಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ.
- ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ: ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಇದರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಆಧಾರಿತ ಕಂಟೆಂಟ್ ನಮ್ಮನ್ನು ದಾಸರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇಗೆ?
ಈ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅನಿವಾರ್ಯ. ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ:
- ಶಾರ್ಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಕಂಟೆಂಟ್ ನೋಡುವ ಸಮಯವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ.
- ಪದೇ ಪದೇ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ರೇಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಟ್ಟು ಪುಸ್ತಕ ಓದುವುದು, ನಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಜಾಗೃತಿ ಅಗತ್ಯ
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇರಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಅದು ನಮ್ಮ ಮೆದುಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬಾರದು. ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಮಾಯಾಜಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೈಮ್ (Screen Time) ಬಗ್ಗೆ ಅವಗಾಹನೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಇರಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಇಂತಹ ವ್ಯಸನಗಳು ಅಂಟದಂತೆ ಪೋಷಕರು ಜಾಗ್ರತೆ ವಹಿಸಬೇಕು.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗೆ ಅನುಬಂಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಶಾಂತತೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ನಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳೇ ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೆದುಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
