ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ರಾತ್ರಿ. ಇದನ್ನು “ಶಿವನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸ್ಮರಣೆಯ ರಾತ್ರಿ” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನದ ಸಂಕೇತ. ಈ ದಿನ ಶಿವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನಂತ ಶಕ್ತಿ, ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶತೆ, ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾನುಭೂತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಶಿವಭಕ್ತರು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಂದ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು, ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಆದರೆ ಉಪವಾಸ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಹಾರ ತ್ಯಜಿಸುವುದಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಗಹನವಾದ ಅರ್ಥವಿದೆ.ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ತಪ್ಪದೇ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವೂ ಒಂದು. ‘ಉಪವಾಸ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸದೆ ಇರುವುದೇ ಉಪವಾಸ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಉಪವಾಸದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಕೊಬ್ಬು ಕರಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಉಪವಾಸದ ನಿಯಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಆಹಾರ ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಠಿಣ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತಲೆದೋರಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ (BP) ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹ (Sugar) ಅಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರುವ ಘಟನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಇಂತಹ ಉಪವಾಸಗಳು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ ಎಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತಕರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಿಜವಾದ ಉಪವಾಸ ಎಂದರೆ ಏನು?
ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಇರುವ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಅಸಲಿ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ ‘ಹತ್ತಿರವಿರುವುದು’ (ಉಪ = ಹತ್ತಿರ, ವಾಸ = ಇರುವುದು). ಅಂದರೆ, ಇಡೀ ದಿನ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಇರಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಉಪವಾಸ. ಆಹಾರ ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾದರೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭಗವಂತನ ಮೇಲೆ ಲಗ್ನಗೊಳಿಸುವುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ಈ ಅಂತರ್ಗತ ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಕವೇ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸದ ಫಲ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತಕರ ಪ್ರಕಾರ, ‘ಉಪವಾಸ’ ಪದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ
ಭೌತಿಕ ಅರ್ಥ: ಆಹಾರ ಸೇವಿಸದೆ ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು. ಇದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥ: ‘ಉಪ’ ಎಂದರೆ ಹತ್ತಿರ, ‘ವಾಸ’ ಎಂದರೆ ಇರುವುದು. ಅಂದರೆ, ಇಡೀ ದಿನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಮೇಶ್ವರನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಉಪವಾಸ.
ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ನೆನಪಿರಲಿ ಈ ನಿಯಮಗಳು
• ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ: ಕೇವಲ ಹಠಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಕಠಿಣ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಡಿ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧುಮೇಹ (Sugar) ಮತ್ತು ರಕ್ತದೊತ್ತಡ (BP) ಇರುವವರು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಅಥವಾ ಲಘು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ ವ್ರತ ಪಾಲಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.
• ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆ: ಆಹಾರ ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಕೇವಲ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಿವನಾಮಸ್ಮರಣೆ, ಭಜನೆ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
• ಜಾಗರಣೆಯ ಮಹತ್ವ: ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ತಿ ಶಿವನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಇರುವುದು ಆತ್ಮಾನುಭೂತಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ವ್ರತದ ಫಲ ಪಡೆಯಲು ಸರಳ ಹಂತಗಳು
- ಮುಂಜಾನೆ: ಬೇಗ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಉಪವಾಸದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ.
- ಹಗಲು: ಕೆಲಸದ ನಡುವೆಯೂ ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿರಿ.
- ಸಂಜೆ: ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಅಥವಾ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ.
- ಪಾರಣೆ: ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿ.
