ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವುದನ್ನು ನೀವು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಮಾತನಾಡಿದ ಮಾತುಗಳೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಕೋಣೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಸೋಫಾ, ಕಾರ್ಪೆಟ್, ಪರದೆ ಮತ್ತು ಕುಶನ್‌ಗಳಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಗೋಡೆ, ನೆಲ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಬಡಿದು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವವರ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೋರಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಗಳಂತೆ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳೂ ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಮೈಗಳಿಗೆ ತಾಗಿದಾಗ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡಿಗೆ ಬೆಳಕು ಬಡಿದು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆಗಳು, ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಟೈಲ್ಸ್‌ನಂತಹ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಫಾ, ಕಾರ್ಪೆಟ್, ಪರದೆ ಮತ್ತು ಕುಶನ್‌ಗಳಿದ್ದರೆ ಅವು ಧ್ವನಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಡಿದು ಮತ್ತೆ ಕೇಳುಗರ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆ, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಟೈಲ್ಸ್‌ನಂತಹ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತುಗಳು ಮೃದುವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಯಾರಾದರೂ ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಸುತ್ತಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಬಡಿದು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ಧ್ವನಿಯ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಧ್ವನಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಜೋರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಉಳಿಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲ, ಖಾಲಿ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಇರುವ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಣಾಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು ಎಕೋ ಎನ್ನಬೇಕೇ ಅಥವಾ ರಿವರ್ಬರೇಷನ್ ಎನ್ನಬೇಕೇ?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವುದನ್ನು ನಾವು ಎಕೋ (Echo) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ರಿವರ್ಬರೇಷನ್ (Reverberation) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಿದ ಕನಿಷ್ಠ 0.1 ಸೆಕೆಂಡ್ ನಂತರ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಧ್ವನಿ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಎಕೋ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಕೇಳಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಸುಮಾರು 17 ಮೀಟರ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರದಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಗೋಡೆಗೆ ಬಡಿದು 0.1 ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೂಲ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಧ್ವನಿ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದ ಮಾತುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಎರಡೂ ಧ್ವನಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆರೆತು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಉಳಿಯುವ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೇ ರಿವರ್ಬರೇಷನ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ!
ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣವೂ ಇದೆ. ನಾವು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಮೂಲ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಗೋಡೆ, ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ನೆಲದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ತರಂಗಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿ ಧ್ವನಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್ (Interference) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬಲ ತುಂಬಿದಾಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧ್ವನಿ ಆವರ್ತನಗಳು (Frequencies) ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೋರಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಬಹುದು.
ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಂದಾಗ ಧ್ವನಿ ಏಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಖಾಲಿ ಕೋಣೆಗೆ ಸೋಫಾ, ಕುರ್ಚಿ, ಕಾರ್ಪೆಟ್, ಪರದೆ ಮತ್ತು ಕುಶನ್‌ಗಳಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿಯ ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಚದುರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಬಡಿದು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಜವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳಿಲ್ಲದ ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಧ್ವನಿ ಜೋರಾಗಿ, ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದಂತೆ ಕೇಳಿಸಿದರೆ, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಧ್ವನಿ ಸಹಜವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಗೂಢ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಿಗೆ ಬಡಿದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
