ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗ ಇಡೀ ಭಾರತ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿ ನಾಯಕ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾದ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸದ ಗಾಂಧೀಜಿ, ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ವೇಳೆ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಲಭೆಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ಜನರ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯ ಮೂಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. 1924ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿ, 1934ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಹುದ್ದೆಗಿಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ಮೊದಲು ನೆನಪಾಗುವುದು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ರಜೆ ಇರುವ ದಿನ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೋಲು ಹಾಗೂ ದುಂಡು ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿರುವ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿತ್ರವೂ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಕೇಳದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಯಾವ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು?
ಇದಕ್ಕೆ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉತ್ತರವೆಂದರೆ—ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡುವ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರದ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.
ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದ ಮಹಾನ್ ಶಕ್ತಿ
ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರ:
ಗಾಂಧೀಜಿ 1924ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅದೂ ಸರ್ಕಾರದ ಹುದ್ದೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಗ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. 1934ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಖಾದಿ-ಚರಖಾ ಚಳವಳಿ ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಳಿದ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ಕಲ್ಯಾಣದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ದೂರ:
1947ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆಮಾಡಿದ್ದಾಗ, ಗಾಂಧೀಜಿ ದೆಹಲಿಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಲಭೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಜನರ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವರು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹುದ್ದೆಯಿಲ್ಲದ ‘ನೈತಿಕ ಅಧಿಕಾರ’
ಹಾಗಾದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಹುದ್ದೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಭಾವ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿತು?
ಜನರ ನಂಬಿಕೆ:
ಅವರ ಶಕ್ತಿ ಸಂವಿಧಾನ ನೀಡಿದ ಯಾವುದೇ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜೀವನಶೈಲಿ, ನಡವಳಿಕೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಜನರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.
ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹುದ್ದೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ:
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಬೇಕಾದರೆ ಒಂದು ಹುದ್ದೆ, ಅಧಿಕಾರದ ಗುರುತು ಅಥವಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಕುರ್ಚಿ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಜೀವನ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಅವರ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.
ಕಠಿಣವಾದ ನೈತಿಕ ಹಾದಿ
ಗಾಂಧೀಜಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಾದಿ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ತಾಳ್ಮೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಪಣಕ್ಕಿಡುವ ಧೈರ್ಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.
ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಜೈಲು ಸೇರಿದ್ದರು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವಕ್ಕೂ ಅಪಾಯ ತಂದೊಡ್ಡಿದ್ದರು. ನೈತಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅಥವಾ ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ರಜಾದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಜೀವನ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ.
“20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರದ ಹುದ್ದೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ನಾವು ಇನ್ನೂ ಯಾವ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ?”
