ಮೋದಿ ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ: ಭಕ್ತರಿಂದ ‘ಜೈ ಜೈ ಮೋದಿ, ಹರ್ ಹರ್ ಮೋದಿ’ ಘೋಷಣೆ; ದೆಹಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಮೋದಿ ಚಾಲೀಸಾ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ!

ನವದೆಹಲಿ-ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಿದಾಡಿದ್ದು, ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವರು ಮೋದಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ/ಪೋಸ್ಟರ್ ಎದುರು ಆರತಿ ನಡೆಸಿ, “ಜೈ ಜೈ ಮೋದಿ, ಹರ್ ಹರ್ ಮೋದಿ” ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಕೂಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ “ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಚಾಲೀಸಾ” ಎಂಬ ಬರಹವಿರುವ ಬ್ಯಾನರ್ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಘಟನೆ ಕುರಿತು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ‘ಮೋದಿ ಚಾಲೀಸಾ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.

ಆದರೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ವತಃ ಆಯೋಜಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಬ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿ ನಡೆಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಕ್ಲಬ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕ್ಲಬ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

‘ಚಾಲೀಸಾ’ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆಯ ಹಳೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ರೂಪಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಘಟನೆ ಅಲ್ಲ. 2007ರ ಗುಜರಾತ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರವೇ ಮೋದಿ ಅಭಿಮಾನಿಯೊಬ್ಬರು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ‘ಮೋದಿ ಚಾಲೀಸಾ’, ‘ಮೋದಿ ಆರತಿ’ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವ ಸಾಲುಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಗಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದವು.

2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಮುನ್ನವೂ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ‘ಆರತಿ’ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಠಾರಿ ಸಹೋದರರು ಮೋದಿ ಅವರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರತಿ ರೂಪದ ಹಾಡೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದು ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನಿಗಿಂತಲೂ ‘ಉದ್ಧಾರಕ’ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಆಗಲೇ ಚರ್ಚೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತ್ತು.

2020ರಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಮೋದಿ ಆರತಿ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಧಾನಿ ಅವರನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಸಂಬಂಧ ದೂರು ಕೂಡ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

2026ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದ ‘ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆ’ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಈ ವರ್ಷದ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ದೇವತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶುಭಾಶಯ ಸಂದೇಶಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಮೋದಿ ಚಾಲೀಸಾ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟನೆಗಿಂತಲೂ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಸುತ್ತ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸ್ವತಃ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ, ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು 2014ರಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಆರತಿ ಹಾಗೂ ಕಾಲಭೈರವ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು; ಅದು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಕುರಿತ ವಿವಾದವೂ ಇತ್ತೀಚಿನದೇ

ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಒಂದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಜೂನ್ 2026ರಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಯುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ 56ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಪರಶುರಾಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಪೋಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ಗಂಗೆಯ ತಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ‘ದುಗ್ಧಾಭಿಷೇಕ’ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಪೋಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪರಶು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಘಟನೆಗೆ ಬಿಜೆಪಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಪರಶುರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಹಿಂದೂ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅವಮಾನ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪರವಾಗಿ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮನನ್ನು ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು ಎಂಬ ವಾದವೂ ಕೇಳಿಬಂದಿತ್ತು.

ರಾಜಕೀಯ ಭಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗುತ್ತದೆ?

ಪ್ರಸ್ತುತ ‘ಮೋದಿ ಚಾಲೀಸಾ’ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಕೇವಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಚುನಾಯಿತ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು, ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಆರತಿ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಾಯಕರಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಅತಿಯಾದ ಗೌರವ ದೊರೆಯುವುದು ಹೊಸದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಅವರ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ. ನಾಯಕನನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ‘ಪೂಜ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ’ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಿಂದ ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆಯತ್ತ ಸರಿಯುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.

ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಂತಹ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದಿರುವುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಕ್ಲಬ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಬಾಡಿಗೆ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವುದು ಈ ಘಟನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

ಪಕ್ಷಾತೀತವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಮೋದಿ ಅವರ ‘ಚಾಲೀಸಾ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ‘ಪರಶುರಾಮ’ ರೂಪದ ಪೋಸ್ಟರ್—ಎರಡೂ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತೀಕಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಕಪೂಜೆಯ ಬಳಕೆ ಎರಡೂ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲೂ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ‘ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತಿಪರರು?’ ಎಂಬ ಪಕ್ಷೀಯ ವಾದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು, ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನನ್ನು ಆರಾಧನೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಆರೋಗ್ಯಕರವೇ? ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ನಾಯಕರು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಪಕ್ಷಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಲವಾದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಬೀಳಬಹುದು.

ಇಂದಿನ ದೆಹಲಿ ಘಟನೆ, ಜೂನ್‌ನ ವಾರಾಣಸಿ ಘಟನೆ ಮತ್ತು 2007ರಿಂದಲೂ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಇಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ—ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಿಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ನಾಯಕನ ಆರಾಧನೆ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.