ಬೆಂಗಳೂರು: ದೈನಂದಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದ, ಮಸುಕಾದ ಅಥವಾ ಹಾಳಾದ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳು ಕೈಗೆ ಸಿಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇಂತಹ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇಂತಹ ನೋಟುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕಪಡುವ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಈ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
RBIಯ 2009ರ ನೋಟು ಮರುಪಾವತಿ ನಿಯಮಗಳು ಹಾಗೂ 2018ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದ ಅಥವಾ ಹಾಳಾದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ನೋಟುಗಳಾಗಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಯಾವ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು? RBI ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು: ಮಸುಕಾದ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹಾಳಾದ ನೋಟುಗಳು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹರಿದಿರುವ ನೋಟುಗಳು. ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತುಂಡುಗಳಾದ ನೋಟುಗಳು (ನಿಯಮಾನುಸಾರ). ಒಂದು ಭಾಗ ಕಳೆದುಹೋದ ನೋಟುಗಳು. ಮುದ್ರಣ ದೋಷ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷವಿರುವ ನೋಟುಗಳು. ಯಾವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಾದರೂ ವಿನಿಮಯ ಸಾಧ್ಯ ನೀವು ಖಾತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲೇ ಹೋಗಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪದ ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗೆ ಹೋಗಿ ಹಾಳಾದ ಅಥವಾ ಹರಿದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟು ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹರಿದ ಅಥವಾ ಮಸುಕಾದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ: ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಿಗೆ ಲಿಖಿತ ದೂರು ನೀಡಿ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ದೂರು ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ದೂರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸಲು 30 ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಿ. ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಉತ್ತರದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯಾಗದಿದ್ದರೆ, RBI ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೋಕಪಾಲ (Ombudsman) ಬಳಿ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.
RBIಗೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
RBIಗೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತ. RBI CMS ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. 14448 ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗಮನದಲ್ಲಿರಲಿ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸ್ತಿ. ಹರಿದ ಅಥವಾ ಹಾಳಾದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ನೋಟು ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಬದಲು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗೆ ತೆರಳಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ
