ಬೆಂಗಳೂರು: ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಿದೆಯೇ? ಹಾಗಾದರೆ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ (Minimum Balance) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಭಾರೀ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ದಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ₹26,170.37 ಕೋಟಿಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿವೆ.
2025-26 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕನಿಷ್ಠ ಸರಾಸರಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ (Minimum Average Balance – MAB) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳದ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ₹7,086.63 ಕೋಟಿ ದಂಡ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿವೆ. 2024-25ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೊತ್ತ ₹6,974.79 ಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆ 2022-23ರಿಂದ 2025-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ಶುಲ್ಕಗಳ ಮೂಲಕ ₹26,170.37 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿವೆ.
ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಖಾತೆ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಪಂಕಜ್ ಚೌಧರಿ, ಗ್ರಾಹಕರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು (PSBs) ತಮ್ಮ ಸೇವಾ ಶುಲ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. 12 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಲ್ಲಿ 10 ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಂಡವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಿವೆ. ಉಳಿದ ಎರಡು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ತಮ್ಮ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ವಸೂಲಿ
2025-26ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಈ ಶುಲ್ಕದ ಮೂಲಕ ₹2,137.92 ಕೋಟಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ₹4,948.71 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿವೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SBI) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ₹477.27 ಕೋಟಿ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮೊತ್ತವು ಚಾಲ್ತಿ (Current) ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸುವ ದಂಡವನ್ನು ಎಸ್ಬಿಐ ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಿಂದಲೇ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡಾ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ₹394.10 ಕೋಟಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಲ್ಲಿ HDFC Bank ₹1,798.14 ಕೋಟಿ ವಸೂಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, Axis Bank ₹1,081.33 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಮೊದಲು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ
ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಎಸ್ಎಂಎಸ್, ಇ-ಮೇಲ್, ಪತ್ರ ಅಥವಾ ಇತರ ಸೂಕ್ತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಯ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀರೋ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ದಂಡವಿಲ್ಲ
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಜೀರೋ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜನಧನ್ ಯೋಜನೆ (PMJDY) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಬೇಸಿಕ್ ಸೇವಿಂಗ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡೆಪಾಸಿಟ್ ಅಕೌಂಟ್ಗಳು (BSBDA) ಸೇರಿದಂತೆ ಜೀರೋ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 73 ಕೋಟಿ BSBDA ಖಾತೆಗಳು ಇದ್ದು, ಈ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಚಿವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಬಿಐ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿ ಅನುಮೋದಿಸಿರುವ ನೀತಿಗಳಂತೆ ಕನಿಷ್ಠ ಸರಾಸರಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ (MAB) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಶುಲ್ಕಗಳು ಸಮಂಜಸ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಆರ್ಬಿಐ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
